türkçe öğretmenleri..

Müzik, insanlık tarihi kadar “eski”, kimsenin bir başkasına anlatamayacağı

kadar “bireysel ve öznel”, dünyanın her yerindeki tüm insanları kapsayacak kadar

“genel ve evrensel”, yeni ve farklı çağrışımları taşıyabilmesi ile “her an yeni” bir

oluşumdur (Başar ve Başar, 1997). Platon’un da belirttiği gibi “müzik, ruhun

eğiticisidir”.

Psikolojik sağaltımda diğer sanat alanlarının kullanılışı gibi müzik de sürece

dahil edilebilen ve katkı sağlayan bir “araç” niteliğindedir. Müzik, tek başına terapötik

bir etki sağlayabileceği gibi, kimi zaman uyarıp coşturarak kimi zaman gevşetip

sakinleştirerek kimi zaman da katarsis nitelikli boşalımı sağlayarak psikofizyolojik

değişimleri sağlayabilir.

Müzik-terapi, ruhsal veya bedensel sorunları olan çocukların ve yetişkinlerin

psikiyatrik sorunlarını belirlemede ve bunlara bir çözüm getirmede yol gösteren bir

iletişim yöntemidir (Altınölçek,2003). Kendimizle iletişim kurma ise başkalarıyla ve dış

dünyayla iletişimin kapılarını açar.

Müzik-terapi yüzyıllar boyunca hastalıkların tedavisinde kullanılmıştır. Bu

konudaki en eski bilgi M.Ö. 585-500 yıllarında yaşayan Yunan filozof ve

matematikçisi Pythagoras’ın umutsuzluğa düşen ya da çabuk öfkelenen hastaların,

belirli melodilerle tedavi edilebileceğine ilişkin yaptığı çalışmalardır. Hipocrates,

ilahilerin tedavi edici niteliği olduğunu belirtmiştir. Galien, müziğin akrep ve böcek

sokmalarına karşı bir panzehir olduğunu, Lucain de kanamaların şarkılarla

durdurulabileceğini ileri sürmüşlerdir. Özellikle Bergama’da bulunan Asklepion’da

Asklepios, Hygelia ve diğer hekimlerin müziği kullanarak son derece etkin tedaviler

yaptıklarına dair bilgiler vardır.

Sufi felsefesi açısından ele alındığında, iç arınmayı sağlamada ve Tanrı’ya

ulaşmada müziğin ve raksın önemli bir etkisi vardır. Ayrıca Evliya Çelebi’nin belirttiği

ve günümüzde yapılan çalışmalarda da belirtildiği üzere Türk Sanat Müziği’nin her

makamı farklı duyguları ortaya koymaktadır. Örneğin: Rast Makamı neşe ve huzur,

Rehavi Makamı sonsuzluk duygusu, Segah Makamı rahatlık ve cesaret vermektedir.

Müzik-terapinin etkiliğine ilişkin yapılan çalışmalarda insanların EEG’leri

incelenmiştir. Üzüntü, endişe, mutluluk ve korku gibi duygular EEG’de farklı

dalgalanmalar yaratır. Değişik müzik türlerini dinleyen insanların EEG’lerinde de

dalgalanmaların farklı olduğu görülmüştür.

Terapötik müzik endorfin salgısını ve olumlu duyguları artırıp, korkuyu ve

kaygıyı azaltır, kalp ritmini düzenler, kan basıncını düşürür, terlemeyi azaltır, kasları

gevşetir, nefesi dengeler, bağışık sistemini güçlendirir, hiperaktiviteyi sakinleştirir.

Müzik, hareket reflekslerimizi uyararak uyumlu hareket etmemizi sağlar.

Müzik-terapisinde, müzik, ses ve ritim eşliğinde beden ve duyguların

bağlantısına yönelik egzersizler yapılmaktadır.

Dünyada hem ruhsal hem de fizyolojik rahatsızlıkların tedavisinde bir araç

olarak müzik-terapinin önemi uzun yıllardır kabul görmektedir. Ülkemizde ise müzikterapinin

önemi son yıllarda tekrar keşfedilmiştir. Bunun en önemli örneği, 17

Ağustos 1999 - Marmara Depremi ve 12 Kasım 1999 – Düzce Depremi sonrasında

çocuklara yönelik olarak yapılan çalışmalardır. UNICEF ve Milli Eğitim Bakanlığı’nın

ortak olarak projelendirdiği bu çalışmaların en önemli kısmı “Sınıf Temelli

Müdahale”dir. Sınıf temelli müdahale çalışmaları “müzik-dans, resim, drama ve oyun”

etkinliklerinin uygun, aşamalı planlamasıyla oluşturulmuş 15 oturumluk bir

programdır. Her oturumda, “müzik-dans”, açılış ve kapanış olarak önemli bir bölümü

oluşturmuştur.

Sadece deprem gibi doğal afetlerden sonra değil; taciz,istismar (fiziksel,

duygusal veya cinsel), trafik kazaları, sevilen birinin kaybı vb. travmatik olaylardan

sonra bireylerin gösterdikleri tepkiler genel olarak “travma sonrası stres tepkileri”

yakınlarına ve dünyaya ilişkin güven duygularını ve hayatlarını kontrol edebilecekleri

duygusunu kaybederler. İletişim kurmakta, duygularını ifade temekte zorlanabilirler,

duygusal kültlük yaşayabilirler. Fiziksel anlamda ellerine, kollarına hakim

olamayabilirler, vücutlarındaki hormonal denge bozulabilir. Zaman zaman kalp

atışları çok hızlı hale gelebilir.

Çocukların kendilerini ifade etme yolları içinde en fazla kullandıkları vücut

hareketleridir (travmaya uğrayan çocuklarda bu bazen tek yoldur). Hareketler

aracılığıyla kurulan iletişim sayesinde,kelimelerle anlatılamayan bir yaşantı ifade

edilebilir hale gelir. Kendi yaşıtlarıyla yapılan müdahaleyle

çocuklara; kendilerine ihanet etmiş çevreye karşı güven duymaya başlamalarına,

yalnızlık duygularının azalmasına, otokontrollerini ve dayanıklıklarını geliştirmelerine

yardımcı olunabilir.

1999’da yaşanılan depremlerden sonra uyguladığımız STM programıyla

deprem bölgesinde binlerce çocuğa ulaşıldı. Bu programın belki de belkemiğini

oluşturan “müzik ve dans” bölümünün yapısındaki temel noktalar: uygun müzik,

Müzik önceden de belirtildiği gibi, rahatlatarak, güçlendirerek umut ve güven

duygusunun gelişmesinde terapötik ortamı şekillendirebilir. Uygun müzik, grup

çalışmalarında ortaya çıkan acı veren malzemeyle yüzleşen katılımcıların

(öğrencilerin) kendilerini daha az tedirgin ve daha dayanıklı hissetmelerine yardımcı

olur. Ayrıca çalışmayı yürüten grup liderlerinin ve katılımcıların sakinleşmesini de

sağlar.

Ritim, tüm canlılarda evrensel bir yaşam formu olarak ortaya çıkar. Çünkü tüm

canlılar, kendi iç yapılarında belirli yaşamsal işlevlerini döngüsel bir ritim içinde

gerçekleştirirler. Vücudumuzun işleyişi, günlük yaşamımız ve hatta tüm yaşamımızın

kendi içinde bir ritmi vardır. Ritim ve hareketin, iyileştirmeyi hızlandırma ve değişik

etkilerin desteklenmesi konularında kişileri ve grupları organize etme kapasitesinin

olduğu varsayılmaktadır. Hareket ve müzik terapisinde sözel olmayan iletişim, vücut

hareketlerinin çocukların kendini ifade etme ve iletişim kurmada kullandıkları doğal

bir yol olması nedeniyle, travmaya uğramış çocuklar için etkilidir. Tutarlı ritmik

hareketlerin kullanımı, travmaya uğramış çocukların, kendisine ihanet etmiş olan

çevreye karşı güven duygusunu kazanmasına yardımcı olabilir. (Çevre kelimesi

fiziksel, sosyal ve psikolojik kavramlarını kapsayacak biçimde kullanılmaktadır.)

İşlevsel olarak davranışın tüm yönleri birbirini etkiler (fiziksel, kavramsal ve

psikososyal). Tedavide ritim ve hareket kullanılırken davranışın bu farklı yönleri

arasındaki ilişkinin olumlu uygulamaları bulunmaktadır. Katılımcılar sadece kendilerini

çevreleyen dünya hakkında olumlu bir duygu kazanmakla kalmayıp aynı zamanda

“Ümit/Umut” olarak adlandırılan daha olumlu bir deneyim geliştirirler. Müzik ve

hareketin katalizör olarak kullanılmasıyla çocuk, özgürlük ve disiplin arasında denge

kurmaya çalışırken şekillerin ve ilişkilerin algılanmasının önemini yaşar.

Sembol ve gerçeğin eş zamanlı algılanması, bireyin kendisini daha büyük bir

gerçeğin parçası olarak yaşamasına ve kendi benliğinin de bir bütünlüğe ulaştığını

hissetmesine yol açar. Bu daha büyük gerçek ise, tutarlı ve kendini tekrarlayan

hareket şekillerinin kullanımıyla güvenilir olarak hissedilebilir. Travma sonrası

müdahalelerde bu nedenle müziğin ve hareketlerin kullanılması gerekir.

Müzik-terapilerde uygun müziğin kullanımı, üzerinde durulacak temayla yani

vurguyla bağlantılıdır. Ağırlıklı olarak kullanılacak olan vurgu, ritmi, hareketi, içe alma

ve döngü fikrini destekleyecektir. Bu genellikle 3/4 ya da 6/8 ritmi olmalıdır. Özellikle

klasik müzik, şarkılar, uygun yerel ezgiler ve çocuk şarkıları, çocuklarla travma

sonrasında çalışırken etkilidir.

1999 Marmara ve Düzce depremlerinden sonra yaptığımız çalışmalarda

müzikler güçlendirme, umut, ayağı yere basma (tutarlılık) bütünlenmişlik,

tamamlanmışlık ve neşe temaları çerçevesinde seçilmiştir. Hareketler de paralel

olarak belirlenmiştir. Başlangıç aşamasında yerde yüzüstü uzanılarak baş, kollar,

gövde, dizler ayaklar olarak aşama aşama ayağa kalkılmıştır. Burada hareketlerde

tekrarların ve yavaşlığın olması süreç içinde kaybedilen güven, kontrol ve yaşamsal

ritim duygularının tekrar kazanımını sağlamaktır.

Uygulamalarda kullanılan müzikler ise şöyledir:

2-Beethoven Piyano Sonatı No.33 Andante

11-Daha Dün Annemizin Kollarında Yaşarken

12-Akdeniz Çocukları

15-Dağlar

16-Küçük Ayşe ile Küçük Asker

17-Selvi Boylum Al Yazmalım

19-Ankara Havası

Özellikle “Gözlerin” şarkısının enstrumantal formunun oturumların

kapanışlarında kullanılması gerek duygusal gerekse hareketler anlamında yoğun

geçen uygulamanın ardından sakinleşimeyi, rahatlamayı, bütünleşmeyi sağlamakta

son derece uygun bir müzik olduğu görülmüştür.

15 oturum olarak uygulanan müdahale programı açılış dansıyla başlamış,

ardından resim, oyun ve drama çalışmalarıyla devam etmiş ve kapanış dansıyla

sonlanmıştır. Hareketler müzik eşliğinde yapılırken çalışmayı yönetenler müziğin

ritmiyle uyumlu olarak, şiirsel bir tonda hareketlerin yönergelerini vermişlerdir.

Özellikle müzik değişimlerinde uygulayıcılar bir sonraki müziğin ritmini hazırlayıcı

biçimde geçiş yönergelerini vermişlerdir. Müziğin ritmi, hareketler ve yönergeler

arasında ritmik uyuşma ile tonlamanın sağlanması dikkatli bir ön hazırlık

gerektirmiştir. Çünkü bunların

sağlanamaması çocukların

sarsılmış olan güven ve kontrol

duygularının daha çok

sarsılmasına yol açacaktır.

Uygulamaların etkililiği

üzerine yapılan araştırma

sonuçlarına göre çocukların

düzelme olduğu bulunmuştur.

Ayrıca çocukların en sevdikleri

olarak da açılış ve kapanış

dansları ilk sıraları almıştır.